Er zijn tientallen coniferen soorten beschikbaar voor de Nederlandse tuin, van snel groeiende heggen tot sierlijke solitaire bomen. De meest gebruikte zijn Thuja (levensboom), Taxus (venijnboom), Chamaecyparis (schijncipres), Picea (spar), Pinus (den) en de Californische cipres (Cupressus). Welke soort het beste bij jou past, hangt af van groeisnelheid, hoogte, standplaats en onderhoudswensen.
De meest populaire coniferen soorten op een rij
De Thuja occidentalis is veruit de meest geplante coniferensoort in Nederland. Hij groeit snel, zo’n 30 tot 50 centimeter per jaar, en is daarmee ideaal als snelle haag of windscherm. Thuja verdraagt zon en halfschaduw goed en vraagt weinig verzorging. Bekende cultivars zijn ‘Brabant’ (luchtige groei) en ‘Smaragd’ (compacter en donkergroen). Een nadeel: bij droogte en zware vorst kan de kleur tijdelijk vergelen.
De Taxus baccata is de tegenhanger van Thuja. Hij groeit langzamer, maar is daardoor ook steviger en compacter van bouw. Taxus doet het uitstekend in de schaduw, wat hem bijna uniek maakt onder de coniferen. Hij is ook de soort die het beste reageert op flink snoeien, zelfs in oud hout. Let op: alle delen van de taxus zijn giftig voor mensen en dieren. Voor paarden en honden kan zelfs een kleine hoeveelheid dodelijk zijn.
De Californische cipres (Cupressus macrocarpa, ook wel Leyland-cipres) groeit razend snel, tot wel 60 á 75 centimeter per jaar. Dat klinkt aantrekkelijk, maar vraagt ook om regelmatig snoeien. Hij wordt veel gebruikt als windscherm en bij percelen waar snel privacy nodig is. Nadeel: hij verdraagt strenge winters minder goed dan Thuja of Taxus en kan bij harde vorst uitvallen.
De Picea omorika (Servische spar) is een sierlijke soort met hangende takken en een smalle kegelvorm. Hij wordt maximaal 15 tot 20 meter hoog en groeit goed op zowel droge als vochtige grond. Dit is een van de weinige sparrensoorten die goed gedijt in stedelijke omgevingen.
Coniferen soorten voor een haag
Voor een haag zijn niet alle coniferen geschikt. De beste keuzes zijn Thuja occidentalis, Taxus baccata en de Leyland-cipres. Wil je snel privacy, kies dan Thuja ‘Brabant’ of de Leyland-cipres. Wil je een dichte, formele haag die weinig breedte inneemt, dan is Taxus de betere keuze, ondanks de tragere groei. Chamaecyparis lawsoniana (Lawson-cipres) wordt ook gebruikt als heegsortiment, maar is gevoeliger voor de Phytophthora-ziekte en raakt daardoor minder in trek.
| Soort | Groeisnelheid per jaar | Schaduw | Vorsthard | Geschikt als haag |
|---|---|---|---|---|
| Thuja occidentalis | 30-50 cm | Halfschaduw | Ja | Ja |
| Taxus baccata | 15-25 cm | Volle schaduw | Ja | Ja |
| Leyland-cipres | 60-75 cm | Zon | Matig | Ja, maar vraagt onderhoud |
| Chamaecyparis lawsoniana | 25-40 cm | Halfschaduw | Ja | Beperkt |
| Picea omorika | 20-30 cm | Halfschaduw | Ja | Nee |
Coniferen als solitaire boom of sierstruik
Niet elke coniferensoort is bedoeld voor een haag. De Pinus sylvestris (grove den) is een uitgesproken solitaire boom die op droge, arme zandgrond beter gedijt dan welke andere coniferensoort ook. Hij wordt niet snel, maar kan uiteindelijk een imposante hoogte bereiken van 20 tot 30 meter. Voor kleinere tuinen zijn dwergconiferen interessant: soorten zoals Pinus mugo ‘Mughus’ of Picea glauca ‘Conica’ blijven compact en vragen vrijwel geen snoei.
De Abies (zilverspar) is populair als kerstboom en als sierlijke solitair. Hij heeft sierlijke, platte naalden met een zilverachtige onderkant en een nette kegelvorm. Abies nordmanniana is de bekendste: hij verliest zijn naalden niet snel en is daardoor zowel als kerstboom als in de tuin geliefd. Hij wil bij voorkeur een frisse, vochtige standplaats.
Aandachtspunten bij de keuze voor een coniferensoort
Groeisnelheid klinkt aantrekkelijk, maar bedenk dat een snelle groeier ook snel te groot wordt. Een Leyland-cipres die je nu plant als twee meter hoge haag, kan over vijf jaar al vijf meter staan als je niet regelmatig snoeit. Taxus groeit langzamer, maar is op de lange termijn makkelijker te beheersen. Kijk ook naar de volwassen breedte: Thuja ‘Smaragd’ blijft smal, terwijl Thuja ‘Brabant’ bij gebrek aan snoei fors uitdijt.
Grondsoort maakt een groot verschil. Taxus wil een goed doorlatende grond en heeft een hekel aan natte, zware klei. Pinus doet het juist goed op droog zand. Thuja is de meest veelzijdige groeier en doet het op de meeste Nederlandse grondsoorten redelijk goed, mits er niet structureel wateroverlast is.
Ga bij de keuze van een coniferensoort ook na welke ziekten en plagen een rol spelen in jouw regio. Chamaecyparis lawsoniana heeft last van Phytophthora lateralis, een wortelziekte die in vochtige gebieden snel toeslaat. Thuja is daarvoor minder gevoelig. Taxus is doorgaans de robuustste van de populaire heegsorten als het om ziektedruk gaat.
De juiste coniferensoort kies je op basis van wat je wilt bereiken, hoeveel ruimte je hebt en hoeveel tijd je wilt besteden aan onderhoud. Wil je snel een groene muur, dan wint Thuja of de Leyland-cipres. Wil je weinig omkijken naar een dichte, strakke haag op lange termijn, dan is Taxus vrijwel altijd de verstandigste keuze, ondanks het geduld dat de eerste jaren vraagt.
