Coniferen soorten herkennen doe je vooral door te letten op de naaldvorm, de schubben of schubachtige blaadjes, de groeiwijze en de kleur. Elke soort heeft een paar opvallende kenmerken die je er snel uit laat pikken, zodra je weet waar je op moet letten. Hieronder vind je een overzicht van de meest voorkomende soorten en hoe je ze van elkaar onderscheidt.
De belangrijkste kenmerken om op te letten
Bij het herkennen van coniferen kijk je naar vier dingen: de bladeren (naalden of schubben), de kleur, de groeivorm en eventuele kegels. Naalden kunnen kort of lang zijn, zacht of stekelig, en ze zitten soms in bundeltjes of juist apart aan de tak. Schubachtige blaadjes liggen plat tegen de tak aan en voelen anders aan dan losse naalden. De groeivorm, smal en kegelvormig of breed en uitwaaierend, helpt je ook al snel in de goede richting.
Thuja (levensboom): de klassieke haagsnijer
De thuja is een van de meest geplante coniferen in Nederlandse tuinen. Je herkent hem aan zijn platte, schubachtige blaadjes die overlappen als dakpannen. Als je er een takje van fijnwrijft, ruikt het licht aromatisch. De bekendste soort voor een haag is de Thuja occidentalis ‘Brabant’, die rechtop groeit en een donkergroene kleur heeft. De Thuja plicata ‘Atrovirens’ is glanzender groen en groeit wat sneller. In de winter verkleurt de thuja soms licht bronskleurig, wat bij de thuja occidentalis meer voorkomt dan bij de plicata.
Taxus (venijnboom): donker, traag en winterhard
De taxus herken je aan zijn donkergroene, vrij korte naalden die aan weerszijden van de tak groeien, als een soort kam. De bovenkant van de naald is donkergroen, de onderkant wat lichter. Taxus groeit langzaam maar wordt een stevige, dichte haag die goed te snoeien is. De rode besachtige zaadmantel (arillus) in de herfst is een extra herkenningspunt. Let op: alle delen van de taxus, behalve het rode vlezige deel, zijn giftig voor mens en dier. De Taxus baccata is de soort die je het vaakst ziet.
Coniferen soorten herkennen: Chamaecyparis vs. Thuja
Chamaecyparis (schijncipress) lijkt op thuja maar is iets anders van structuur. De takjes van de chamaecyparis hangen iets meer door en voelen fijner aan. Een bekende soort is de Chamaecyparis lawsoniana, die in veel kleurvarianten bestaat: groen, blauwgroen en geelgroen. De groeiwijze is vaak smaller en meer kegelvormig dan bij de thuja. Als je twijfelt: bekijk de kegeltjes. Die van de chamaecyparis zijn klein en rond (zo groot als een erwt), terwijl de thuja langwerpige, kleine kegels heeft.
Picea (fijnspar) en Abies (zilverspar): de kerstboompjes
Beide soorten hebben losse naalden, maar je kunt ze van elkaar onderscheiden door aan een naald te voelen. Prikken de naalden en zitten ze op een klein verhoogd kussentje op de tak? Dan heb je een spar (Picea). Zijn de naalden plat, soepel en aan de onderkant wit gestreept, en laten ze na het vallen een gladde plek op de tak achter? Dan is het een zilverspar (Abies). De kegels van de Abies staan rechtop op de tak, terwijl kegels van de Picea naar beneden hangen. De bekendste Picea als tuinplant is de blauwe spar (Picea pungens ‘Glauca’), met zijn opvallende staalblauwe naaldkleur.
Pinus (den): naalden in bundeltjes
Dennensoorten zijn makkelijk te herkennen: hun naalden zitten altijd in bundeltjes van twee, drie of vijf bij elkaar. De gewone grove den (Pinus sylvestris) heeft twee naalden per bundel en blauwgroene naalden van vijf tot zeven centimeter lang, met een grijsblauwe schors bovenin de boom. De Weymouthden (Pinus strobus) heeft vijf zachte naalden per bundel en heeft een wat fijnere, minder stekelige uitstraling. Als een conifeer losse naalden heeft die je in bundels bij elkaar vindt, is het altijd een den.
Juniperus (jeneverbes): stekelig of schubachtig
De jeneverbes is een veelzijdige conifersoort die je in heel verschillende vormen tegenkomt, van laag en kruipend tot smal en zuilvormig. Jonge planten hebben scherpe, naaldachtige bladeren in drie per krans. Oudere takken van sommige soorten hebben schubachtige bladeren, vergelijkbaar met thuja. Een makkelijk herkenningspunt zijn de bessen (eigenlijk kegeltjes met vlezige schubben) in blauw, blauwzwart of rood. De Juniperus scopulorum ‘Skyrocket’ groeit smal en zuilvormig en heeft een blauwgrijze kleur, terwijl kruipende jeneverbessen (Juniperus horizontalis) als bodembedekker worden gebruikt.
Handige vergelijkingstabel
| Soort | Bladtype | Kleur | Herkenningstip |
|---|---|---|---|
| Thuja | Schubben | Groen tot brons | Ruikt aromatisch bij wrijven |
| Taxus | Platte naalden, kam-vormig | Donkergroen | Rode besachtige zaden in herfst |
| Chamaecyparis | Schubben (fijner dan thuja) | Groen, blauw of geel | Kleine, ronde kegeltjes (erwtformaat) |
| Picea | Losse naalden, prikkelend | Groen of blauwgrijs | Naalden op kussentjes, hangende kegels |
| Abies | Platte, zachte naalden | Groen met witte strepen | Rechte kegels, gladde tak na naaldval |
| Pinus | Naalden in bundels | Groen tot blauwgroen | Bundels van 2, 3 of 5 naalden |
| Juniperus | Naaldachtig of schubachtig | Groen, blauwgrijs | Blauwe of zwarte bessen |
Met deze kenmerken in je achterhoofd herken je de meest voorkomende coniferen snel. Begin bij het bladtype: zijn het naalden of schubben? Kijk dan naar de kleur en groeivorm, en zoek tot slot naar kegels of bessen voor de zekerheid. Na een paar keer oefenen zie je het verschil tussen een taxus en een thuja, of tussen een spar en een den, meteen.
